Dom en dominee...

[dsvds]

DOM EN DOMINEE

De meeste lezers zullen het hoofd schudden bij het lezen van de titel van deze ‘overdenking’ en zich afvragen wat de woorden ‘dom’ en ‘dominee’ met elkaar te maken hebben. Welnu, dat kan alles of niets zijn; het ligt er maar aan welke van de vier betekenissen van het woordje ‘dom’ je wilt gebruiken.

Allereerst willen we echter wat beter kijken naar het woord ‘dominee’. Natuurlijk weet iedereen dat dit woord de aanspreektitel is van een predikant in een protestantse kerk. In de 17e eeuw komt in onze taal voor het eerst dit woord voor.
Het woord ‘dominee’ stamt direct af van het Latijnse woord ‘dominus’ wat ‘heer’ of ‘meneer’ betekent. Beter nog: ‘heer des huizes’. Het Latijns woord voor ‘huis’ is ‘domus’.

Onze taal heeft aan een predikant wel een heel bijzondere aanspreektitel gegeven. Je zou verwachten dat in de Franse taal het woord ‘dominee’ ook gebruikt zou worden. Maar nee hoor, daar gebruiken ze ‘le pasteur’ (pastor, herder) of ‘le ministre’ ( helper of dienaar: zie mijn vorige artikel).
Ook in de Duitse taal worden heel andere woorden gebruikt. ‘Der Pfarrer’ of der ‘Pastor’.
Overigens zie je in de protestantse kerken in ons land het woord ‘pastor’ steeds meer en meer gebruikt worden. Eén letter erbij en je komt bij het woord ‘pastoor’ wat in onze taal gebruikt wordt voor een prediker in de Rooms-katholieke Kerk. Wie weet is dat wel de reden waarom wij in onze taal een heel ander woord zijn gaan gebruiken voor het ambt van predikant.

Wat heeft het woordje ‘dom’ hier nu mee te maken? Dan moeten we wel de juiste betekenis erbij zoeken. Ik weet wel dat een van de betekenissen ‘niet wijs’ of ‘dwaas’ is. Niet dat ik hiermee wil zeggen dat er geen domme dominees of (ex-)schoolmeesters zouden kunnen zijn…
Heel bijzonder is wel dat het woordje ‘dom’ in de Portugese taal een adellijke titel is, namelijk die van ‘heer’, wat weer afkomstig is van, jawel, het Latijnse woord ‘dominus’.

In dit artikel gaat het mij echter om een andere betekenis van het woordje ‘dom’ namelijk de betekenis die we ook terug vinden in de ‘Dom van Utrecht’. En dan weet iedereen ineens wat ik bedoel: een dom is een kerk(gebouw).
In het Latijn is het een ‘domus dei’, een huis van God. Kijk naar de Griekse taal en je ziet er hetzelfde in terug: ‘Domos’(huis) en ‘dōma’ (woning der goden, tempel).

DOMINEE en DOM? Ze horen echt bij elkaar.


pelgrim